براى عمره احرام پوشيد و نيز بناى نشان‌هاى محدودهء حرم و مشاعر حج و عمره ؛ يعنى صفا و مروه و مشعرالحرام و جز آن . . . بر همهء اينها چه گذشته است ؟ و پس از ابووليد ازرقى ، چه وقف‌هايى براى طلاب علوم دينى و فقها و ديگران از نظر مدرسه و مكتب و نوانخانه « 1 » و . . . انجام شده و تاريخ وقف آنها از چه هنگام است و نيز پس از ازرقى ، چه باران‌ها و سيل‌هايى در مكّه آمده است ؛ تمامى اين آگاهىها را برخى از كتب تاريخ و برخى ديگر از روى نوشته‌هاى سنگ‌ها و مرمرها و الوارهايى كه در آن جاهاى مورد نظر قرار داشت و اطلاعاتى بر آنها كتابت شده بود و نيز از گفته‌هاى افراد مورد اعتماد ، دانستم و برخى را به چشم خود ديدم و همه را به خاطر سپردم و به طور پراكنده و از بيم فراموشى بر برگ‌هاى جداگانه قيد كردم . دربارهء فراموشى ، از ابوحمزه انس بن مالك انصارى ، خدمتكار پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله ، روايت كرده كه آن حضرت مىفرمود : « عزيزان من ! دانش و آگاهىهاى خود را با نوشتن ، ماندگار كنيد . » آنگاه به نظرم رسيد كه نوشته‌هاى پراكنده را گرد آورم و مرتّب كنم و آنچه را از كتاب ازرقى ، با مسائل مورد اشاره همخوانى دارد و سودمند مىيابم بدان بپيوندم . چنين كردم و احاديث و نوشته‌هايى در فضيلت كعبه و اعمال مربوط به آن و در فضل حجرالأسود و ركن يمانى و حجر ( اسماعيل عليه السلام ) و مقام ( ابراهيم عليه السلام ) و مسجدالحرام و مكّه و حرم و زمزم و جاهاى مقدّس مكّه و اطراف آن گرد آوردم كه « ازرقى » به برخى از آنها اشاره كرده و من بسيارى نكات سودمند بر آنها افزوده‌ام كه « ازرقى » نياورده است ؛ ازرقى به برخى از اين نكات توجه داشته و آنها را گرد آورده و به برخى ديگر توجّهى نكرده است .

--> ( 1 ) - نوانخانه [ برگردان واژهء رباط ] بناهايى است كه به وسيلهء افراد نيكوكار براى سكونت مستمندان وبىخانمان‌ها - اعم از اينكه اهل مكّه باشند يا نباشند - ساخته مىشد . بعضى از آنها ويژهء زنان و برخى ويژهء مردان بوده است ؛ در مكّه از اين گونه نوانخانه‌ها فراوان بوده و تقريباً در همهء محلّه‌هاى آن ، وجود داشته است . « رباط » در اصل بارويى بوده كه رزمندگان و مجاهدان مسلمان در آن گرد مىآمدند . و غير مسلمانان مانند آن نداشته‌اند ، « مترجم » .